Przejdź do treści
Kelwiny oświetlenie wnętrz liczone, nie sprzedawane

Pomieszczenia 8 min

Lustro w łazience: liczy się światło na twarzy, nie lumeny oprawy

Lumeny oprawy nie rozstrzygają, czy przy lustrze zobaczysz twarz bez cienia pod oczami. Porównuję lampę nad lustrem z parą opraw po bokach przy tej samej ilości światła. Rachunek pokazuje podobne luksy, ale inny kierunek padania.

Lustro nad umywalką w małej łazience w kamienicy, po obu stronach lustra dwa pionowe pasy światła na wysokości twarzy, odbicie bez twarzy, tylko jasna ściana i ręcznik
39° pod takim kątem z góry pada światło lampy nad lustrem na twarz

Sklep, który dobiera oświetlenie lustra w łazience wyłącznie według lumenów oprawy, pomija najważniejsze: kierunek światła na twarzy. Ja wybieram światło z obu boków, na wysokości oczu. W moim rachunku 2 oprawy po 158 lm dają 150 lx, a po 528 lm dają 500 lx na twarzy (to poziomy odniesienia z miejsc pracy, a nie wymagania dla mieszkania).

Lampa nad lustrem może dać tyle samo luksów przy takim samym łącznym strumieniu, ale oświetla twarz z góry pod kątem 39°. Światło z góry nie dochodzi jednak do powierzchni zwróconych w dół, pod łukami brwiowymi i pod nosem, chociaż rachunek dla płaskiej powierzchni wyjdzie identyczny. Zanim wybierzesz oprawę, rozdziel więc ilość światła od kierunku, z którego ono przychodzi.

Twarz jest płaszczyzną pionową, więc liczysz natężenie pionowe

Natężenie oświetlenia mówi, ile światła pada na powierzchnię, i wyraża się je w luksach (lx). Przy lustrze interesuje mnie powierzchnia pionowa zwrócona w stronę ściany, pozioma powierzchnia umywalki ma tu drugorzędne znaczenie. Różnicę między lumenem opisującym strumień świetlny, czyli ilość światła emitowanego przez źródło, a luksem wyjaśniam w tekście o lumenach, luksach i kandelach.

Przyjmuję oczy na wysokości 1,6 m i twarz oddaloną o 0,5 m od ściany z lustrem. To moje założenia obliczeniowe, a nie zalecana wysokość montażu ani dane antropometryczne. Oprawy są płaskie, leżą w płaszczyźnie ściany i świecą prostopadle od niej. Rozsył przyjmuję lambertowski, więc światłość (ilość światła wysyłanego w danym kierunku) maleje zgodnie z cosinusem odchylenia od osi oprawy.

Korzystam z metody punktowej opisanej w materiałach Politechniki Białostockiej (U. J. Błaszczak, s. 18–19, wzór 15).

Normalna to kierunek prostopadły do powierzchni, a w przyjętej geometrii cos θ = cos α = 0,5 / l. Liczę wyłącznie światło bezpośrednie. Według materiałów PB, s. 25–26, odbicia zwiększają wynik, tym bardziej, im jaśniejsze są ściany i sufit.

Lampa nad lustrem świeci na twarz pod kątem 39° z góry

Umieszczam środek oprawy na wysokości 2,0 m, czyli 0,4 m ponad przyjętą wysokością oczu. Odległość od twarzy wynosi l = √(0,5² + 0,4²) ≈ 0,64 m, oba cosinusy mają wartość około 0,78, a kierunek padania wyznacza kąt arctan(0,4 / 0,5) ≈ 39°. Po podstawieniu dostaję E ≈ 0,473 · Φ, więc każdy lumen tej modelowej oprawy daje około 0,473 lx na rozpatrywanej płaszczyźnie.

Położenie środka oprawy Przesunięcie ponad oczy Odległość od twarzy Cosinus Kierunek światła lx na 1 lm
Na wysokości 2,0 m 0,4 m 0,64 m 0,78 39° z góry 0,473
Na wysokości 2,1 m 0,5 m 0,71 m 0,71 45° z góry 0,318

Podniesienie lampy o 0,1 m zmienia więcej niż sam wygląd ściany, bo rośnie odległość, a oba cosinusy maleją. Dla 150 lx potrzeba wtedy 471 lm zamiast 317 lm, czyli 471 / 317 ≈ 1,49 raza więcej.

Jeżeli twoim wyborem pozostaje lampa nad lustro w łazience, jej położenie musi wejść do rachunku, bo sama informacja o lumenach tej różnicy nie uwzględnia.

Dwie oprawy po bokach dają tyle samo luksów, ale bez cienia pod oczami

Przenoszę oprawy na wysokość oczu, po 0,4 m od osi twarzy. Odległość pozostaje taka sama jak dla lampy na wysokości 2,0 m, około 0,64 m, tylko kąt 39° opisuje teraz kierunek z boku.

Dla jednakowych opraw liczę E = 2 · (Φ / π) · cos θ · cos α / l² ≈ 0,947 · Φ, gdzie Φ oznacza lumeny jednej oprawy. Przy 150 lx otrzymuję Φ = 150 / 0,947 ≈ 158 lm na oprawę, a przy 500 lx wynik wynosi około 528 lm. Wyniki wyznaczam przed zaokrągleniem odległości i cosinusów.

Łączna ilość światła jest taka sama jak przy lampie nad lustrem. Zmieniłem kierunek, nie stworzyłem dodatkowych lumenów.

Twarz nie jest jednak płaską tablicą. Światło z góry nie dociera bezpośrednio do powierzchni zwróconych w dół, pod łukami brwiowymi, nosem i brodą, a boczne oprawy dostarczają je z przeciwnych stron na wysokości oczu. „Bez cienia” w nagłówku oznacza usunięcie tego jednego problemu kierunkowego, nie gwarancję twarzy pozbawionej wszystkich cieni. Wielkości cienia ten model nie oblicza.

Przesunięcie opraw bliżej osi również zmienia wynik. Przy 0,3 m z każdej strony odległość wynosi około 0,58 m, kąt około 31°, a współczynnik rośnie do 0,688 lx na 1 lm każdej oprawy.

Lampa na suficie za plecami oświetla potylicę, nie twarz

Rozpatruję łazienkę o wymiarach 2 × 2 m z lampą na środku sufitu (czyli 1,0 m od ściany z lustrem). Kiedy twarz jest 0,5 m od tej ściany, źródło wypada 0,5 m za osobą patrzącą w lustro.

Na przednią płaszczyznę twarzy światło przychodzi wtedy od tyłu, pod kątem przekraczającym 90°. Bezpośrednia składowa na tej powierzchni wynosi zatem zero i zostaje tylko światło odbite. Więcej lumenów w tym samym miejscu nie zmienia strony, z której padają promienie.

Podobnie oceniam podświetlenie lustra.

Jeśli oświetla wyłącznie ścianę za taflą, twarz korzysta z odbić. Jeżeli świecąca powierzchnia jest zwrócona ku tobie, trzeba uwzględnić jej położenie i rzeczywisty rozsył, bo sama nazwa „lustro podświetlane” nie dostarcza danych potrzebnych do obliczenia.

Zumtobel na s. 17 opisuje modelowanie jako stosunek natężenia cylindrycznego do poziomego i podaje dla niego zakres 0,3–0,6. Tego stosunku tutaj nie liczę. Przywołuję go jako argument przeciw ocenianiu twarzy wyłącznie przez ilość światła padającego poziomo z sufitu.

Ile lumenów przy lustrze: 158 lm na oprawę daje 150 lx, 528 lm daje 500 lx

Zestawiam wyniki dla tej samej twarzy oddalonej o 0,5 m od ściany. Wszystkie wartości dotyczą modelowych opraw lambertowskich i pomijają odbicia.

Układ Na 150 lx na twarzy Na 500 lx na twarzy
Jedna oprawa nad lustrem na wysokości 2,0 m 317 lm 1056 lm
Jedna oprawa nad lustrem na wysokości 2,1 m 471 lm 1571 lm
Dwie oprawy po bokach, po 0,4 m od osi 158 lm na oprawę 528 lm na oprawę
Dwie oprawy po bokach, po 0,3 m od osi 109 lm na oprawę 363 lm na oprawę

Liczby na oprawę i wartości łączne są zaokrąglone niezależnie. Nie traktuj tych wyników jako gotowego doboru dowolnej listwy, bo bez jej rzeczywistego rozsyłu pozostają rachunkiem modelowym.

Poziom 150 lx wziąłem z wymagania dla natężenia cylindrycznego w pomieszczeniach służących komunikacji, które Zumtobel opisuje na s. 17. Ta sama wartość stoi w tabeli 1 modułu CIOP-PIB, omawiającej PN-EN 12464-1:2022-01. Porównuję ją w przybliżeniu z wielkością pionową liczoną w jednym kierunku, choć to dwie różne wielkości. Z kolei 500 lx pochodzi z tabeli dla fryzjerów na s. 33 podręcznika Zumtobel. Traktuję tę wartość jako analogię dla dokładniejszej pracy przy twarzy, także wtedy, gdy wybierasz światło do makijażu.

Żadne z przywołanych źródeł nie ustanawia wymagań dla lustra w łazience mieszkalnej. CIOP-PIB w rozdz. 6-7.9.1 wyjaśnia zakres normy: pomieszczenia i stanowiska pracy. Podane przez Zumtobel na s. 31 wartości dla łazienek w miejscach pracy również nie są wymaganiem dla twojego mieszkania ani wynikiem dla twarzy.

Ra 90 przy lustrze ma uzasadnienie w tabelach dla fryzjerów

Wskaźnik oddawania barw Ra opisuje, jak źródło oddaje kolory względem wzorca. Przy oświetleniu przy lustrze przyjmuję Ra ≥ 90 jako kryterium doboru, zamiast poprzestawać na ocenie jasności.

Uzasadnienie znajduję w źródłach zawodowych. Tabela dla fryzjerów na s. 33 podręcznika Zumtobel podaje Ra 90, a CIOP-PIB w rozdz. 6-7.4.3 zaleca Ra ≥ 90 tam, gdzie rozróżnianie barw ma zasadnicze znaczenie, i wymienia między innymi salony kosmetyczne. Ten argument przenoszę na domowe lustro jako decyzję projektową, nie obowiązek normowy.

Sam wskaźnik ma ograniczenia. Według Zumtobel, s. 18, Ra opiera się na 8 próbkach R1–R8, a nasycone próbki R9–R14 bywają podawane osobno. Mechanizm szerzej opisuję przy oddawaniu barw i wyglądzie jedzenia na zdjęciach. Jednej temperatury barwowej obowiązującej przy makijażu z tych źródeł nie wyprowadzam. Moja zasada projektowa to ta sama barwa w obrębie strefy, a jej wybór omawiam w tekście o barwie światła.

IP X4 to parametr z karty, strefę wyznacza elektryk

Stopień IP opisuje ochronę obudowy, a jego druga pozycja dotyczy wody. Według podręcznika Zumtobel, s. 172, IP X4 oznacza ochronę przed wodą rozpryskiwaną ze wszystkich kierunków.

E. Musiał, omawiając rozdz. 701.512.2 normy PN-HD 60364-7-701 w wydaniu z 2010 roku, wskazuje co najmniej IP X4 w strefach 1 i 2. Litera X oznacza w tym zapisie brak wymagania dotyczącego pierwszej cyfry. Poza strefami autor wskazuje ogólny poziom IP 2X, bez dodatkowych wymagań tej normy.

Korzystam z omówienia; oryginału normy nie czytałem i nie potwierdzam jej nowszego wydania. Stref nie wyznaczam na podstawie odległości zgadywanej ze zdjęcia: ich przebieg i położenie lustra ustala elektryk z uprawnieniami SEP i jemu powierz montaż.

Zmierz odległość od lustra do miejsca, w którym stoisz, oraz wysokość oczu. Na tej wysokości zaplanuj boczne oprawy, a ich lumeny dobierz z rachunku odpowiadającego rzeczywistym odległościom. W karcie sprawdź Ra 90 i co najmniej IP X4, jeśli elektryk ustali położenie w strefie wymagającej takiej ochrony, po czym przekaż mu dobór do weryfikacji i montażu.

Źródła

Normy, publikacje branżowe i dane fotometryczne. Żadnego sklepu z taśmami.

  1. Obliczenia własne metodą punktową — wzór i założenia podane w tekście przy każdym wyniku
  2. Zumtobel Lighting GmbH, „The Lighting Handbook”, wyd. 6, 2018 — natężenie cylindryczne i modelowanie (s. 17), oddawanie barw (s. 18), wartości z EN 12464-1:2011 dla łazienek i fryzjerów (s. 31 i 33), kod IP (s. 172)
  3. CIOP-PIB, platforma edukacji zdalnej, moduł 6-7 „Oświetlenie elektryczne” (A. Pawlak) — tabela 1 modułu (Ēmz 150 lx), grupy oddawania barw i zalecenia Ra (rozdz. 6-7.4.3), zakres PN-EN 12464-1:2022-01
  4. U. J. Błaszczak, „Podstawy techniki świetlnej. Materiały dydaktyczne do zajęć projektowych”, Politechnika Białostocka, 2025 — metoda punktowa, wzór 15, rozsył lambertowski
  5. E. Musiał, „Wymagania stawiane instalacji elektrycznej w pomieszczeniach kąpielowych”, Inżynier Budownictwa, 2018 — stopień ochrony IP X4 w strefach 1 i 2 według PN-HD 60364-7-701, IP 2X poza strefami

Dalej w tym samym kierunku